Schakelen tussen verschillende belangen: leiderschap in beweging

Wanneer geef je toe, en wanneer houd je voet bij stuk? 

Iedere leider die met verschillende belangen te maken krijgt stelt zich vroeg of laat de vraag, wanneer geef ik toe en wanneer houd ik voet bij stuk? Wanneer moet ik mee bewegen en wanneer zet ik een stap terug?

Het eerlijke antwoord van vele succesvolle leiders voor ons: er is geen formule. Sommigen ervaren dit als slecht nieuws want de behoefte aan een afvinklijstje is groot. Maar voor de meesten van ons is dit ook goed nieuws want je mag je eigen weg hierin vinden. Ook dat is leiderschap. Toch kunnen we wel een richting meegeven; competenties die je kunt trainen, en die beginnen bij jezelf.

Hier een paar tips vanuit de competentie Schakelen die ik in mijn boek Ontwikkel je Inclusieve Mindset (publicatie: januari 2027) ook heb opgenomen. 

Eerst: kunnen waarnemen wat je nog niet ziet
De eerste stap in complexe besluitvorming is de neiging onderdrukken om te versnellen en direct te moeten kiezen. Misschien contra-intuïtief, maar eerst vertragen en beginnen met ruim, breder waarnemen dan je gewend bent vergroot je inzicht en informatie. De meeste van ons kijken onder tijdsdruk of vanuit emotie naar een dilemma of vraagstuk vanuit één blikveld: het onze.

Wanneer we meervoudig ontvankelijk worden, een van de competenties van de Inclusieve Mindset, dan maak je bewust ruimte voor stemmen en perspectieven die niet vanzelf naar boven komen. Eén simpele vraag bijvoorbeeld is: wie zit niet aan tafel waardoor we diens stem en dus belang in dit vraagstuk nog niet gehoord of meegewogen hebben, en waarom niet? Vraag eens het perspectief van mensen waarvan je denkt dat ze géén belang hebben of mensen op de gang of in de wijk. En stel je oprecht open en ontvankelijk op. Het kan je verrassen hoeveel wijsheid je ophaalt.

Dan: schakelen tussen verbinden en begrenzen
Zodra de verschillende belangen geinventariseerd zijn, begint het echte werk: kiezen wat je ermee doet. Juist hier lopen veel van ons vast doordat we geleid worden door onze eigen overtuigingen en normen. Wellicht voelt het als een keuze tussen aardig zijn (verbinden) of streng zijn (begrenzen), terwijl het in werkelijkheid niet òf òf is maar samen één beweging naar het gemeenschappelijke doel.

Denk aan onze hartslag: samentrekken en ontspannen, telkens opnieuw.

Een leider die alleen verbindt, kan verzanden in eindeloos polderen zonder besluit. Een leider die alleen begrenst, verliest draagvlak dat een besluit juist nodig heeft om duurzaam stand te houden.

Vier voorbereidende vragen voor bij je volgende lastige afweging of besluit

1.     Voordat ik reageer, wat voel ik hier eigenlijk? Een korte check bij jezelf: waar zit spanning, en is die van mij of van de situatie of van de ander(en)? Onderschat dit niet, onderzoek naar conflict laat zien dat mensen die "overspoeld" raken (hartslag omhoog, kaken op elkaar) simpelweg niet meer helder kunnen luisteren, hoe goed hun intenties ook zijn, en daardoor kun je waardevolle informatie missen.

We trainen met deze introspectie ook de ruimte tussen stimulus en respons, waardoor we meer gebruik maken van het logische deel van ons brein: het zogenaamde Systeem 2. 

2.    Wie draagt hier het meeste risico als het misgaat? Niet alle belangen wegen even zwaar in termen van wat er voor iemand op het spel staat. Die vraag en het antwoord erop biedt al waardevolle informatie voor het besluit dat je voor ogen had.

3.    Kan ik mijn zorgen, overwegingen of besluit uiten zonder de relatie te breken? Een impopulair besluit nemen of een grens stellen hoeft geen aanval te zijn. Een grens is het gebied waarop je jezelf én de ander kunt blijven zien en waarderen. Vertel en licht eerlijk je besluit toe, doceer informatie terwijl je zicht houdt op de impact van wat je zegt. 

4.    Hoe open ik weer, na het besluit? Een besluit dat ergens pijn doet, vraagt om een bewuste volgende stap: uitleggen, luisteren, open staan voor de impact en laten zien dat de relatie verder gaat dan dit ene moment. Train jezelf in verbindend communiceren; neem niet alleen ruimte voor je eigen verhaal maar schep ook ruimte voor anderen; spreek in wij- en of samen-termen; sluit aan bij wat je ziet en hoort van de ander door bijvoorbeeld eerst neutraal samen te vatten voordat je een eigen reactie geeft. Dit werkt de-escalerend en nodigt wederkerigheid uit. Ook als het besluit slecht valt, de ander je niet begrijpt of de neiging heeft de relatie op het spel te zetten; blijf onderscheid maken tussen het besluit (de inhoud) en de relatie als het behoud van de relatie belangrijk voor je is.

Hoera, een uitdaging!
De vraag is niet hoe je die verschillende belangen oplost dat lukt misschien niet en hoeft hier ook niet het doel te zijn. De vraag is of je als leider en als team het ritme te pakken krijgt: eerst breed genoeg kijken, dan scherp genoeg kiezen, dan eerlijk genoeg uiten, en daarna weer openen en verbinden voor het volgende gesprek.

Dat ritme is te leren, met vallen en opstaan merk ik zelf. Maar dat ritme inzetten begint bij onszelf.